piątek, 17 marca 2017

Chronogram / chronostych - przykłady rozwiązywania

Odwiedzając plenerowe postacie św. Jana Nepomucena na pewno spotykaliście pomniki ozdobione przez twórców wyrytymi w kamieniu napisami - inskrypcjami. Najczęściej znajdują się one na postumentach.
Czasami w tych napisach niektóre litery są wyraźnie większe od pozostałych, niekiedy są one także wyróżnione kolorem.

Pięknym przykładem jest postument postaci z Placu Szpitalnego w Bystrzycy Kłodzkiej:


Niektórym głęboko w mózgu coś zakołacze, że w takich napisach ukryta jest data powstania pomnika.
W tym przypadku głębokie przemyślenia nie są konieczne, wystarczy spojrzeć na przeciwną ścianę postumentu:


Ale nie zawsze jest tak łatwo - zobaczmy postać z Placu Nankiera we Wrocławiu:


Napis długi, liter wyróżnionych dużo. Prawdopodobnie ciekawskich jest niewielu, ale większość z nich i tak na pomoc wzywa dr. Google.
Autorstwo znakomitego rzeźbiarza i lokalizacja w centrum wielkiego miasta wystarczają, by bez trudu znaleźć datę - rok 1723.

Zdarzają się jednak przypadki, że nigdzie takiej daty nie podano. Lub (tragedia absolutna!) bateria smartfona pada!
Co wtedy robić, jak żyć?

Odpowiadając posłużymy się bolesnym - i to własnym - przykładem .
W trakcie jednej z eskapad odwiedziliśmy m.in.postać stojącą na moście w mieście Jablonné nad Orlicí (Czechy):


Przygotowując trasę korzystaliśmy jak zwykle ze strony www.nepomuki.pl i nie znaleźliśmy tam daty powstania pomnika.
A tu w trakcie fotografowania - Eureka! Jest inskrypcja, mało tego, są wyróżnione litery!


Niestety, wówczas niewiele nam to przy pomniku dało, bo pojawiły się problemy ze sprawnym posługiwaniem się cyframi rzymskimi!
Wtedy to właśnie pojawiła się "sportowa złość" i za nas zadecydowała: nigdy więcej niepewności odsyłającej do zasobów internetu.
Uczymy się biegle rozwiązywać takie zagadki zwane chronostychami lub chronografami!
A po opublikowaniu opisu tej postaci wysłaliśmy na stronę www.nepomuki.pl uzupełnienie sygnowane JJF.

No właśnie: chronostych czy chronogram - oto jest pytanie!

Wypada zacząć od definicji. Trzytomowy "Słownik języka polskiego" PWN (wyd. IX) oznajmia:
- chronogram: "wyraz lub układ wyrazów, w którym pewne, wyróżnione graficznie litery składają się na liczbę (pisaną cyframi rzymskimi), oznaczającą datę wydarzenia, o którym mowa, albo datę wydania książki",
- chronostych: "chronogram w formie wiersza".
Od siebie dodamy tylko, że użyte tutaj pojęcie daty dotyczy daty rocznej.

Podsumowując: bezpieczniej byłoby pisać o chronogramach. Tylko, że ten termin coraz częściej dotyczy wykresów zależności w czasie. Więc pojęcie "chronostych" jest bardziej jednoznacznie rozumiane, nawet jak nie dotyczy wiersza.
Tak więc na razie preferujemy "chronostych", ale jesteśmy w stanie ulec wyważonym argumentom. Czekamy na komentarze!

Wracamy do konkretów. Przypomnienie cyfr rzymskich: I = 1, V = 5, X = 10, L = 50, C = 100, D = 500, M = 1000.
Zapamiętajmy jeszcze tylko ważną zasadę, że w chronostychu każda litera jest oddzielną cyfrą.

Przechodzimy do praktyki.
Wróćmy do krótkiej inskrypcji z Placu Szpitalnego w Bystrzycy Kłodzkiej:


Zaznaczamy na czerwono litery wyróżnione wysokością, ale tylko te, które odpowiadają cyfrom rzymskim:


Litery zaznaczone na czerwono traktujemy jako cyfry rzymskie, zapisujemy je jako arabskie i sumujemy:
100+500 + 1 + 1000 + 100+1 + 1+1 = 1704
Wyszło? Wyszło! Łatwe? Oczywiście, że łatwe! Po tego ciekawe i pouczające!

Bawimy się dalej? Z taką wiedzą śmiało ruszamy w szeroki świat! Stolica Czech - Praga, ulica Jindřišská 30:


Jak jest chronostych, to należy go rozwiązać! Zapraszamy do wspólnej zabawy!
Zaznaczamy na czerwono litery wyróżnione wysokością:


Czerwone litery są cyframi rzymskimi, zapisujemy je jako cyfry arabskie i dodajemy do siebie:
...............50+1 + 1000 + 1 + 100+1+100 + 100+1+1 + 100+100+50+1+1+100 + 1 + 1 = 1709...........

Rozwiązaniem chronostychu jest data powstania rzeźby - rok 1709. W ostatnim wersie podano także dzień - 13 lipca.

Czasami zdarzają się przypadki bardziej skomplikowane. Zapraszamy na Plac Zamkowy w Brzegu:

Jak widzicie, pierwsze litery słów są podobnej wysokości, co litery wyróżnione w środku słów.
Zaznaczamy tradycyjnie na czerwono litery wyróżnione wysokością, ale tylko te, które odpowiadają cyfrom rzymskim:


Dalej typowo - czerwone litery są cyframi rzymskimi, zapisujemy je jako cyfry arabskie i dodajemy do siebie:
...............50+5+500+5+1000+1+10+100+50+1 + 1+50+5+500+1 + 500+1+50+1 + 500+5+1+1+5+1+100 = 3444...........
I co z tym dalej robić? Spokojnie, to jeden z "chwytów" stosowanych w chronostychach.
Wynik dzielimy przez 2 i wychodzi nam data powstania rzeźby - rok 1722.

W zasadzie już umiecie rozwiązywać chronostychy! Gratulacje! Może pochwalicie się swoimi osiągnięciami?

Ten post na pewno uzupełnimy jeszcze o kilka przykładów... przy najbliższej okazji.

wtorek, 28 lutego 2017

Strzegom, przed bazyliką

Dzisiaj zapraszamy Was do odwiedzenia plenerowej postaci św. Jana Nepomucena znajdującej się w Strzegomiu - bardzo starym mieście położonym w powiecie świdnickim (województwo dolnośląskie).

Od razu informujemy, że bardziej znana (i starsza) jest figura św. Jana Nepomucena ze strzegomskiego rynku.


Ale my proponujemy rozpocząć od figury sprzed strzegomskiej bazyliki - Kościoła Świętych Apostołów Piotra i Pawła.


Od razu wyjaśniamy, dlaczego od tej figury. A zresztą, sami porównajcie i zrozumiecie:


Po lewej stronie widzicie figurę ze wsi Skrzynka w powiecie kłodzkim.
Figurę bardzo charakterystyczną, jedyną taką na Ziemi Kłodzkiej. A tutaj braciszek, co tam - BLIŹNIAK!
Różnią się tylko twarzą i kilkoma szczegółami: liczbą guzików, fakturą almucji, rękawem rokiety! To ci niespodzianka!
Ciekawa byłaby znana wszystkim z dzieciństwa zabawa: znajdź 7 szczegółów różniących obie figury. Może ktoś się pokusi?

Dużo wyjaśnia widoczny "podpis" twórcy:


A przecież wieś Skrzynka leży w gminie Lądek-Zdrój! Ciekawe, czy zachowały się zapisy dotyczące tych figur?
Jak była koncepcja takiego "zbiźniaczenia"? Rzeźbimy dwie, bo gdyby jedna się uszkodziła? Ot, zagwozdka!

Tyle o motywach takiej kolejności opisywania strzegomskich figur i szybko wracamy do figury sprzed bazyliki.
Możemy ją podziwiać tylko z trzech stron (zresztą podobnie jak ww. bliźniaka):


Sama postać - niezłej klasy, znakomicie zachowana i niedawno restaurowana - jest nietypowa dla okresu w którym powstała, bo wówczas modne były figury statyczne. A tutaj widzimy piękny kontrapost (prawa noga) i ładnie oddane faktury tkanin. Najwyraźniej twórca wzorował się na dobrych, barokowych wzorcach.

Przyglądnijmy się dokładniej typowemu strojowi kanonika oraz atrybutom św. Jana Nepomucena. Linki prowadzą oczywiście do naszych "fotoopisów" - zachęcamy do ich obejrzenia.


Typowy strój kanonika z tym przypadku składa się z: sutanny z widocznymi 6 guzikami, komży - rokiety obszytej koronką oraz futrzanej peleryny z kołnierzem - almucji. Na głowie biret, na nogach typowe trzewiki.

Ten strój kanonika z biretem jest głównym atrybutem świętego.
Drugim jest krucyfiks - tutaj trzymany obiema dłońmi, przechylony w stronę lewego ramienia, ale nie wsparty na nim:


Nie ma śladu po najbardziej znanym atrybucie tego świętego - aureoli z 5 gwiazdami. Chociaż zwróćcie uwagę na dziwne pozostałości na szyi - co to może być?


Przy okazji możemy podziwiać sympatyczną twarz z finezyjną brodą oraz biret z trzema (rzadkość!) skrzydełkami.

Postument nie wzbudza emocji - prosta bryła:


Inskrypcję na pincie już pokazaliśmy - rok powstania 1902.

Jak już jesteśmy w tym miejscu, to rozejrzyjmy się - tuż obok pamiątkowa tablica i wspaniały portyk:


A w środku bazyliki poszukajcie uczty dla oczu nepomukofila - obraz z dwoma św. Janami Nepomucenami i mnóstwem atrybutów. Rzadkość!


Jest też figura - świętego rozpoznamy po typowym stroju kanonika:


Opisywanego dzisiaj Jana odwiedziliśmy w lipcu 2016 r.

Pod postem lokalizacja postaci.

wtorek, 31 stycznia 2017

Praga, Pohořelec

W roku 2017 w dalszym ciągu będziemy Was zapraszać do odwiedzania plenerowych postaci św. Jana Nepomucena.
Nie jesteśmy tylko pewni jaką częstotliwość pisania postów uda nam się osiągnąć. W ostatnich miesiącach pastwili się nad nami tajemniczy zjadacze wolnego czasu - ale to podobno nie tylko nas spotyka. Liczymy, że kolejne miesiące będą lepsze!

Dzisiaj proponujemy kolejne odwiedziny w Pradze - stolicy Czech. Dlaczego tutaj?
Po pierwsze: historycznie patrząc Praga jest niekwestionowaną stolicą nepomuckiego świata - miejscem życia, śmierci i początków kultu "naszego" świętego. Po drugie: turystycznie patrząc w Pradze jest podobno ponad 80 interesujących nas figur zewnętrznych, odwiedziliśmy dopiero nieco ponad połowę z nich, a zdążyliśmy opisać tylko kilka.

Nie zwlekając udajemy się do Pragi, do dzielnicy Hradčany, na ulicę Pohořelec. Ulicę nietypową, bo krótką i szeroką, z parkingiem pomiędzy jezdniami. Według nas jest to typowy plac, ale skoro Czesi twierdzą, że to ulica, to się nie sprzeczamy.
Jeśli ruszamy spod znanej na całym świecie figury na moście Karola, to czeka nas półgodzinny spacer (1,7 km).

A pośrodku tego wszystkiego:


Oczywiście w centralnym punkcie placu stoi ciekawa grupa rzeźbiarska, oczywiście ze św. Janem w roli głównej.
Dla nas ten pomnik ma szczególne znaczenie, bo jest pierwszym nepomukiem praskim, jaki celowo oglądaliśmy.
Zachęcamy do obejrzenia naszego opisu ciekawej gry miejskiej, w której wówczas uczestniczyliśmy.
Gry chyba łatwej do powtórzenia dla każdej zorganizowanej grupy i na pewno ciekawej dla większości turystów.

Wracamy do oględzin, w których niestety przeszkadzają pobliskie lipy:


Już z tej perspektywy widać, że temu pomnikowi - jak wielu innym w Pradze - przydałaby się renowacja. Niepotwierdzone wieści głosiły o planowanych pracach w jeszcze w 2016 r. Przy najbliższej okazji to sprawdzimy.
Podchodzimy bliżej, by przyjrzeć się postaci świętego w otoczeniu dwóch aniołków, stojącej w pięknym kontrapoście (prawa noga) na wysokim postumencie:


Pora przejść do szczegółowego opisu figury. Tutaj jak zwykle zachęcamy do obejrzenia naszych fotoopisów": typowego stroju kanonika oraz głównych atrybutów św. Jana Nepomucena.


Na pięknie oddany strój kanonika składają się: sutanna ze słabo widocznymi 10-12 guzikami, komża - rokieta , obszyta piękną, szeroką koronką oraz futrzana peleryna z kapturem - almucja. Na głowie biret, na nogach typowe trzewiki.
Zwróćcie także uwagę na drobniejsze detale stroju: szeroką befkę pod szyją, medalion na piersi i piękny sznur wiążący almucję oraz ciekawie pokazaną fakturę materiału i koronki rokiety.

Bardzo, ale to bardzo ciekawie przedstawia się sprawa atrybutów świętego.

Najważniejszy atrybut przed chwilą pokazaliśmy - strój kanonika z biretem.
Drugim atrybutem jest nietypowo wsparty na prawym ramieniu krucyfiks - pięknie adorowany wzrokiem, ze śladami po dawnej naprawie:


Nie znaleźliśmy śladów po bardzo często występującej aureoli z pięcioma gwiazdami.
A co z czwartym z głównych atrybutów - gałązką palmy? Co prawda nie ma jej, ale układ lewej dłoni wskazuje, że kiedyś była:


Kolejnym atrybutem - rzadziej spotykanym - jest pokazywana powyżej, ale słabo widoczna stuła - ważny atrybut spowiednika:


Przyjrzyjmy się aniołkowi po (naszej) lewej, trzymającemu palec na ustach - atrybut tajemnicy spowiedzi:


Skrajnie rzadko występujący atrybut z dumą dzierży aniołek po prawej stronie. Jest to Staroboleslavske Palladium - cudowny obraz (medalion) Matki Bożej z Dzieciątkiem. Możecie go zobaczyć czytając naszą relację ze Starej Boleslawii.


Pozostał nam jeszcze jeden atrybut - unikalny! Nigdzie poza tym pomnikiem go jeszcze nie spotkaliśmy!
Ryba - symbol milczenia spowiednika:


Przechodzimy do zniszczonego, ale ciekawego postumentu:


Powyżej i poniżej sześcioramiennej gwiazdy widzimy krótkie chronostychy.

Jak są chronostychy, to bierzemy się do ich rozwiązywania! Zapraszamy do wspólnej zabawy!
Zaznaczamy na czerwono litery wyróżnione wysokością:


Czerwone litery są cyframi rzymskimi, zapisujemy je jako cyfry arabskie i dodajemy do siebie:
Chronostych górny: ........ 100+50+1000 + 500+1+100+1 = 1752 ........
Chronostych dolny: ........ 1+100+500 + 1000+100 + 50+1 = 1752 ........

Rozwiązaniem chronostychu jest oczywiście data powstania rzeźby - rok 1752.

Dodajmy, że autorem pomnika jest Jan Antonín Quitainer

Jeszcze ostatnie spojrzenie i ostatnie zdjęcia...


... i wracamy w kierunku widocznych z daleka wież katedry św Wita, w której znajduje się wspaniała konfesja św.Jana Nepomucena.


Opisywaną dzisiaj postać odwiedziliśmy w czerwcu 2014 r. i w październiku 2015 r.

Poniżej lokalizacja figury.